Cari Hesap Nedir?

Yayın: 2026-07-26 · 9 dk okuma

Muhasebeciniz "cari bakiyeniz şu kadar" dediğinde ya da program ekranında "cari hesap" yazısını gördüğünüzde kafanız karışıyorsa, bu yazı tam size göre. Cari hesap aslında hiç yabancı olduğunuz bir şey değil; onlarca yıldır tuttuğunuz veresiye defterinin muhasebedeki adı. Burada kavramı sıfırdan, gündelik dille ve sayısal örneklerle anlatıyoruz.

Cari hesap nedir? En sade tanımı

Cari hesap, bir kişi veya firmayla aranızdaki borç-alacak defteridir. "Cari" kelimesi burada "devam eden, süregelen" anlamına gelir. Yani tek seferlik bir alışverişi değil, o kişiyle sürekli devam eden ilişkinizin toplamını takip eder.

Her müşteri için bir cari hesap açarsınız. O müşteri mal aldığında hesabına yazılır, para ödediğinde düşülür. Aradaki fark, o anda ne durumda olduğunuzu gösterir. Defterde her müşteriye bir sayfa ayırmanızla tıpatıp aynı mantık.

Borç ve alacak ne demek?

Bu iki kelime en çok karıştırılan yerdir, çünkü "kimin borcu" sorusu net değilse anlam ters döner. Kural şu: her zaman kendi defteriniz açısından bakarsınız.

• Borç (hesabın borç tarafı): Karşı tarafın size olan yükümlülüğünü artıran hareket. Müşteriye mal sattığınızda onun hesabına borç yazılır.
• Alacak (hesabın alacak tarafı): Karşı tarafın yükümlülüğünü azaltan hareket. Müşteri para ödediğinde alacak tarafına yazılır ve borcu düşer.

Kafa karıştıran nokta şu: müşteri size para ödediğinde "alacak" yazılır ama bu, sizin alacağınızın arttığı anlamına gelmez — tam tersine azaldığı anlamına gelir. Burada "alacak", muhasebede hesabın sağ tarafına verilen isimdir. Pratikte şöyle hatırlayın: mal çıkarsa borç, para girerse alacak.

Bakiye ne demek ve hangi yöne gider?

Bakiye, borç toplamı ile alacak toplamı arasındaki farktır. Yani "şu an netice ne?" sorusunun cevabı. Yönü şöyle okunur:

Bir müşterinin bakiyesi negatif çıkabilir mi? Çıkabilir. Örneğin müşteri 20.000 ₺ sipariş için 25.000 ₺ ödediyse, aradaki 5.000 ₺ sizin ona borcunuzdur. Ya da bir iade sonrası fazla ödeme kalmıştır. Bu durumda bakiye eksi görünür ve size "bu müşteriye 5.000 ₺ iade etmelisiniz veya mahsup etmelisiniz" der.

Sayısal örnek: bir müşteri carisi baştan sona

Adım adım gidelim. Ayşe Hanım'a 15.000 ₺'lik halı sattınız ve 5.000 ₺ peşinat aldınız. Bu tek işlemde iki şey olur: Ayşe Hanım'ın carisine 15.000 ₺ borç yazılır, aldığınız 5.000 ₺ ise alacak tarafına geçer. Sonuç: müşterinin borcu 10.000 ₺, kasaya 5.000 ₺ nakit girdi. Aynı anda sattığınız halı da stoktan düşer.

Sonraki ay 3.000 ₺ daha ödedi. Bakiye 7.000 ₺'ye indi. Derken 1.200 ₺'lik küçük bir halı daha aldı; bakiye 8.200 ₺'ye çıktı. Ekstre şöyle görünür:

Son satırdaki 6.000 ₺, Ayşe Hanım'ın bugün itibarıyla size olan borcudur. Toplamlara bakarsanız: borç toplamı 16.200 ₺, alacak toplamı 10.200 ₺, fark 6.000 ₺. Bakiye her zaman bu iki toplamın farkıdır.

Müşteri carisi ve tedarikçi carisi farkı

Mantık aynıdır, sadece yön değişir:

• Müşteri carisi: Siz mal verirsiniz, karşı taraf borçlanır. Bakiye normalde pozitiftir — yani siz alacaklısınız. Bu hesaplarda odak tahsilattır.
• Tedarikçi carisi: Karşı taraf size mal verir, siz borçlanırsınız. Bakiye sizin açınızdan borç anlamına gelir. Burada odak, vadesi gelen ödemeleri kaçırmamaktır.

Örnek: Bir toptancıdan 80.000 ₺'lik mal aldınız, 30.000 ₺ ödediniz. Tedarikçi carisindeki bakiyeniz 50.000 ₺ borç görünür. Tedarikçi tarafının inceliklerini tedarikçi borç takibi yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Neden ikisini ayrı tutmak önemli? Çünkü "toplam ne kadar alacağım var, ne kadar borcum var" sorusu nakit akışınızın temelidir. Müşterilerden 240.000 ₺ alacağınız, tedarikçilere 180.000 ₺ borcunuz varsa, net durumunuz 60.000 ₺ artıdır — ama vadeler tutmuyorsa yine de sıkışabilirsiniz. Bu yüzden bakiyelere değil, vade tarihlerine bakmak gerekir.

Ekstre nedir, nasıl okunur?

Ekstre, bir cari hesabın tarih sırasıyla dökümüdür. Yukarıdaki tablolar birer ekstre örneğidir. Doğru bir ekstrede beş sütun bulunur: tarih, açıklama, borç, alacak ve yürüyen bakiye.

Ekstre okurken şunlara dikkat edin:

• Yürüyen bakiye sütunu: Her satırdan sonraki durumu gösterir. Sadece son satıra bakmak yeterli değildir; borcun nasıl oluştuğunu anlamak için satırları izleyin.
• Açıklamalar: "Satış", "tahsilat", "iade", "açılış bakiyesi" gibi ifadeler olayın ne olduğunu söyler. Boş bırakılmış açıklamalar ileride tartışma çıkarır.
• Belge/fiş numarası: Varsa, ilgili faturaya kadar geri gidebilmenizi sağlar.

Ekstrenin en büyük faydası mutabakattır — yani sizin kaydınızla karşı tarafın kaydının aynı olduğunu doğrulamak. Ay sonunda müşteriye ekstresini gönderip "sizde de böyle mi görünüyor?" diye sormak, yıl sonunda çıkacak büyük tartışmaları baştan bitirir.

Cari hesapla birlikte takip edilmesi gerekenler

Cari bakiye tek başına eksik bilgidir. Yanında şunlar da olmalı:

• Vade tarihi: 6.000 ₺ borcun ne zaman ödeneceği, tutarın kendisi kadar önemlidir. Taksitli satışlarda planı önceden görmek için taksit planı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
• Çek ve senetler: Elinizdeki senet henüz tahsilat değildir, vadesi gelmemiş bir alacaktır. Ayrıntı için senet ve çek takibi yazımıza bakın.
• Kasa hareketi: Cariye "tahsilat" yazdığınız paranın kasaya girmiş olması gerekir. İkisinin birbirini tutması gerekir; bu bağı kasa defteri yazımızda anlattık.
• Risk limiti: Bir müşteriye ne kadar veresiye vereceğinizin sınırını önceden koymak, kötü sürprizleri azaltır.

Elle mi, programla mı takip etmeli?

Müşteri sayınız az ve hareketler seyrekse defter bir süre iş görür. Ama bakiyenin her hareketten sonra elle yeniden hesaplanması gerekir ve tam da orada hata yapılır. Program kullandığınızda bakiye kendiliğinden yürür, ekstre tek tuşla çıkar, geciken hesaplar ayrı listede toplanır. Bunun için cari ve taksit takibi modülü ya da bütünüyle bakmak isterseniz mağaza yönetim programı sayfamıza göz atabilirsiniz. Konunun program tarafını cari hesap takip programı yazımızda ayrıca ele aldık.

Hâlâ defterle çalışıyorsanız geçişin nasıl yapılacağını veresiye defterini dijitalleştirme rehberimizde adım adım bulabilirsiniz.

Özet

Cari hesap; bir kişiyle aranızdaki borç-alacak defteridir. Mal çıkarsa borç, para girerse alacak yazılır; ikisinin farkı bakiyedir. Pozitif bakiye karşı tarafın size borçlu olduğunu, negatif bakiye sizin borçlu olduğunuzu gösterir. Müşteri ve tedarikçi carisi aynı mantıkla ama ters yönde çalışır. Ekstre ise bütün bunların tarih sırasıyla dökümüdür — mutabakatın da tek gerçek dayanağı odur.